Venöz Yetmezlik ve Varis

Bacaklarda ağırlık, ağrı, şişlik, gece krampları ve varis görünümü; çoğu zaman toplardamar kapaklarının yetersiz çalışmasına (venöz reflü) bağlı gelişen kronik venöz hastalığın bulgularıdır.

Doğru tanı ile, yaşam kalitesini bozan şikâyetleri azaltmak ve ilerleyici deri değişiklikleri/yaraların önüne geçmek mümkündür.

Venöz yetmezlik nedir?

Toplardamarlar, bacaklardan kalbe kanı geri taşır. Damar içi kapakçıklar zayıfladığında kan geriye kaçar (reflü) ve bacaklarda basınç artar. Bu durum zamanla:

  • Varisler (kıvrımlı, genişlemiş damarlar)

  • Ayak bileği çevresinde şişlik

  • Ciltte koyulaşma/egzama

  • İyileşmesi zor yaralar (venöz ülser) gibi problemlere yol açabilir.

Belirtiler

  • Bacaklarda ağırlık, dolgunluk, yorgunluk

  • Gün sonunda artan ağrı / yanma / sızlama

  • Ayak bileğinde şişlik

  • Gece krampları

  • Kaşıntı, huzursuzluk

  • Görünür varisler, kılcal damar çatlamaları

Acil değerlendirme gerektiren durumlar:

Kontrolsüz varis kanaması,

Ani gelişen tek bacak şişliği/ağrısı (pıhtı şüphesi),

Yaygın kızarıklık-ısı artışı ve hassasiyet (yüzeyel tromboflebit).

Tanı: Doppler ultrason neden önemli?

Venöz yetmezlikte “hangi damarda reflü var?” sorusunun yanıtı tedaviyi belirler. Bu nedenle kılavuzlar, reflünün değerlendirilmesinde Doppler ultrasonografik görüntülemeyi temel tanı yöntemi olarak önermektedir.

Değerlendirmede genellikle:

  • Yüzeyel ven sistemi (büyük ve küçük safen venler)

  • Perforan venler

  • Derin ven sistemi birlikte incelenir.

CEAP sınıflaması neden önemli ve nedir?

Kılavuzlar, kronik venöz hastalıklarda 2020 güncellenmiş CEAP sınıflaması kullanımını önermektedir. CEAP anlam olarak aşağıda açıklanmaktadır.

C: Clinical (Klinik)

E: Etiology (Etiyoloji)

A: Anatomy (Anatomi)


P: Pathophysiology (Patofizyoloji)

“Evreleme”:

“CEAP sınıflaması, tedavinin şeklini değil; hastalığın bulgularını ve yaygınlığını standardize eder.

Tedavi planı, Doppler bulguları ve şikâyetlerle birlikte kişiye özel belirlenir.”

    • C0: Görünür varis yok

    • C1: Kılcal damarlar (örümcek damar) veya ince retiküler damarlar

    Şikâyet olabilir mi?
    Ağırlık, yorgunluk, yanma, kramp gibi şikâyetler bazen bu evrede de görülebilir.

    Ne yapılır?
    Yaşam tarzı düzenlemeleri (yürüyüş, bacak elevasyonu), gerekirse düşük dereceli kompresyon.

    Estetik kaygı varsa seçenekler değerlendirilebilir.

    • Öncelik: şikâyet yönetimi + yaşam tarzı

    • Estetik veya hafif semptom varsa: kılcal damar tedavileri (uygun olguda)

    • Doppler: Genellikle gerekmez; ancak yaygın şikâyet varsa değerlendirilebilir.

  • Ne görülür?
    Bacakta belirgin, genişlemiş/kıvrımlı toplardamarlar.

    Tipik şikâyetler
    Gün sonunda artan ağrı-ağırlık, sızlama, kaşıntı, gece krampları.

    Ne yapılır?
    Venöz Doppler ultrason ile reflü odağı (ör. büyük ya da küçük safen ven, perforan ven) değerlendirilir. Şikâyet belirginse, nedene yönelik girişimsel seçenekler (endovenöz ablasyon, skleroterapi, uygun hastada cerrahi) planlanabilir.

    Eşlik eden yakınmalar için: kompresyon + yaşam tarzı, gerektiğinde venoaktif destek

  • Ne görülür?
    Ayak bileği ve bacakta gün sonunda belirginleşen şişlik.

    Önemli ayrım
    Şişlik her zaman venöz olmayabilir (kalp, böbrek, lenfatik, ilaçlar vb.). Bu nedenle değerlendirme gerekir.

    Ne yapılır?
    Venöz kökenliyse kompresyon, hareket ve kilo yönetimi önemlidir.

    Doppler ile reflü/obstrüksiyon araştırılır; altta yatan nedenlere göre tedavi kişiselleştirilir.

  • Ne görülür?

    • C4a: Deride koyulaşma (pigmentasyon), venöz egzama

    • C4b: Lipodermatoskleroz (sertleşme), atrofie blanche (beyaz skar alanları)

    • C4c: Ayak bileği çevresinde “venöz taç” görünümü

    Neden önemli?
    Bu evre, venöz basıncın uzun süredir yüksek seyrettiğini gösterir; ülser riskini artırabilir.

    Ne yapılır?
    Kompresyon + cilt bakımı + reflü odağı varsa nedene yönelik tedavi planı. Düzenli takip önerilir.

  • Ne görülür?
    Daha önce venöz yara olmuş ancak şu an kapanmış.

    Hedef
    Tekrarını önlemek.

    Ne yapılır?
    Kompresyonun sürdürülmesi, cilt bakımı, reflü/obstrüksiyon odağı varsa tedavi ve düzenli takip.

  • Ne görülür?
    Genellikle ayak bileği çevresinde, iyileşmesi zor açık yara.

    Ne yapılır?
    Bu evrede yaklaşım “paket” şeklindedir:

    1. Yara bakımı + enfeksiyon değerlendirmesi

    2. Etkin kompresyon (bandaj/çorap)

    3. Venöz Doppler ile reflü/obstrüksiyonun saptanması

    4. Uygunsa nedene yönelik girişimsel tedavi
      Amaç: yaranın kapanması ve tekrarın önlenmesi.

    Acil uyarı
    Yaradan aktif kanama, hızla artan kızarıklık/ısı, ateş, kötü koku veya ani bacak şişliği-ağrısı varsa gecikmeden değerlendirme gerekir.

  • Item description

  • Ep: Primer (en sık; kapak yetersizliği/reflü odaklı)

  • Es: Sekonder (ör. DVT sonrası posttrombotik)

    • Esi (intravenous): ven duvarı/kapak hasarı (ör. DVT sonrası)

    • Ese (extravenous): ven dışı nedenlerle gelişen sekonder etkiler

  • Ec: Konjenital

  • En: Venöz neden saptanmadı

  • As: Yüzeyel venler

  • Ap: Perforan venler

  • Ad: Derin venler

  • An: Yer saptanmadı

  • Pr: Reflü

  • Po: Obstrüksiyon

  • Pr,o: Reflü + obstrüksiyon birlikte

  • Pn: Saptanmadı

Tedavi yaklaşımları

Tedavi, şikâyetlerin şiddeti, Doppler bulguları ve klinik evreye göre planlanır.

1) Yaşam tarzı ve destek tedavileri

  • Düzenli yürüyüş, baldır pompasını çalıştıran egzersizler

  • Uzun süre ayakta/sabit oturmadan kaçınma

  • Bacak elevasyonu

  • Kilo kontrolü

  • Cilt bakımı (özellikle C4 ve üzeri evrelerde)

2) Kompresyon tedavisi (çorap/bandaj)

Semptomatik kronik venöz hastalıkta elastik kompresyon şikâyetleri azaltmada temel tedavilerden biridir.

  • Çorabın doğru ölçü ile seçilmesi ve düzenli kullanımı önemlidir.

  • Venöz ülserde kompresyon, yara bakımının ana bileşenidir.

3) İlaç tedavisi (venoaktif ilaçlar)

Venoaktif ilaçlar, uygun hastada ağrı–ağırlık–ödem gibi semptomların azaltılmasında destek amaçlı kullanılabilir; ancak varisi “ortadan kaldıran” tedavi değildir. Bu konuda kanıtların ve önerilerin yer aldığı güncel kılavuzlar mevcuttur.

İlaç seçimi; eşlik eden hastalıklar, gebelik/emzirme, kullandığınız diğer ilaçlar ve alerji öykünüze göre kişiselleştirilmelidir.

Girişimsel tedaviler (nedene yönelik)

Doppler ultrason ile yüzeyel ven reflüsü saptanan ve şikâyeti belirgin olan hastalarda, kılavuzlar nedene yönelik tedavinin önemini vurgular. NICE kılavuzunda da truncal reflü varlığında endovenöz tedaviler öncelikli seçenekler arasında yer alır.

1) Endovenöz termal ablasyon (lazer / radyofrekans)

Reflü yapan ana yüzeyel venin içeriden kapatılması hedeflenir. Genellikle:

  • Aynı gün taburculuk

  • Hızlı mobilizasyon
    gibi avantajlar sağlar (uygun hastada).

2) Yapıştırıcı (cyanoacrylate) / mekanokimyasal yöntemler

Seçilmiş olgularda alternatif endovenöz seçenekler olarak planlanabilir.

3) Köpük skleroterapi (USG eşliğinde)

Özellikle yan dallar/retiküler varisler veya bazı truncal olgularda seçenek olabilir.

4) Cerrahi (stripping / mini-flebektomi vb.)

Anatomiye, daha önceki işlemlere veya eşlik eden durumlara göre seçilmiş hastalarda planlanabilir.

Hangi yöntemin uygun olduğu; reflünün yeri, damar çapı, cilt bulguları, daha önce işlem öyküsü ve kişisel risk profilinize göre belirlenir.

Venöz ülser (bacak yarası) varsa

Venöz ülser; uygun yara bakımı + etkin kompresyon + reflü odağı varsa nedene yönelik girişimsel tedavi ile birlikte ele alınır.
Amaç: yaranın iyileşmesi ve tekrarının önlenmesi.

Venöz yetmezlikte (varis hastalığında) ilaç tedavisi uzun yıllardır kullanılmaktadır.

Ancak ilaçların tedavideki yeri konusunda farklı yaklaşımlar vardır: bazı ülkelerde sık reçete edilirken bazı ülkelerde daha sınırlı kullanılır.

Venoaktif ilaçlar;

  • kılcal damarlardan sıvı sızmasını azaltarak ödemi (şişliği) azaltmaya,

  • inflamatuvar yanıtı azaltmaya,

  • toplardamar tonusunu desteklemeye yardım edebilir.

Önemli: Bu ilaçlar genellikle varisi ortadan kaldırmaz; daha çok ağrı, ağırlık hissi, kramp, huzursuz bacak, şişlik hissi gibi şikâyetlerde destek amaçlı kullanılır. Kılavuzlar, bazı belirtilerde ve ödemde plaseboya göre fayda olabileceğini; ancak bazı çalışmalarda yan etkilerin daha sık görülebildiğini ve yaşam kalitesi üzerine etkinin her zaman net olmadığını bildirir.

Hangi şikâyetlerde yardımcı olabilir?

Çalışmaların ortak bulgularına göre venoaktif ilaçlar bazı hastalarda:

  • bacak ağrısı

  • ağırlık / dolgunluk hissi

  • yorgunluk

  • şişlik hissi ve ölçülebilir ödem

  • gece krampları

  • huzursuz bacak

  • karıncalanma (parestezi) gibi yakınmaları azaltmada yararlı olabilir.

Venöz Yetmezlikte en sık kullanılan venoaktif ilaç grupları

  • Plasebo kontrollü çalışmalarda; ağrı, ağırlık, yorgunluk, şişlik hissi, kramp gibi şikâyetlerde ve ayak bileği çevresi/ bacak hacmi gibi ölçümlerde iyileşme bildirilmiştir. (CEAP C2–C5 aralığında hastalar)

  • Bazı çalışmalarda; bacak semptomları, fonksiyonel rahatsızlık, yaşam kalitesi ve ayak bileği çevresinde iyileşme bildirilmiştir.

  • Birden çok randomize çalışmada; ağrı, ağırlık, karıncalanma gibi semptomlarda ve ödem ölçümlerinde iyileşme bildirilmiştir. Şikâyeti daha belirgin olan hastalarda fayda daha fazla olabilir. Çalışmalar arasında değişkenlik (heterojenite) mevcuttur.

  • Plasebo kontrollü çalışmalarda; semptomlar ve ödem üzerinde fayda bildirilen venoaktifler arasındadır.

  • Çalışmaların toplu analizinde venöz semptomlarda azalma bildirilen gruplardan biridir.

  • Bazı çalışmalarda; özellikle ağrı dahil semptomlarda ve ödemde plaseboya göre daha iyi sonuçlar bildirilmiştir.

  • Meta-analizlerde; ağrı, kramp, ağırlık, şişlik hissi gibi semptomlarda azalma ve bazı inflamatuvar belirteçlerde düşüş bildirilmiştir.

Venoaktif ilaçlarda güvenlik ve doğru kullanım

Her ilaç herkese uygun değildir.
Alerji, gebelik/emzirme, kan sulandırıcı kullanımı, mide/karaciğer/böbrek sorunları gibi durumlarda seçim ve doz hekim tarafından kişiselleştirilmelidir. Yan etki gelişirse ilaç kesilip değerlendirilmelidir.

Venoaktif ilaçlar, varisi ortadan kaldırmaktan çok; ağrı–ağırlık–şişlik gibi şikâyetleri azaltmaya yardımcı olan destek tedavilerdir. Esas plan, venöz Doppler ile nedenin belirlenmesi ve kompresyon/yaşam tarzı ile uygun hastada nedene yönelik girişimsel tedavilerdir.

Tedavi planını ne belirler?

Venöz yetmezlikte tedavi planı; şikâyetleriniz, muayene bulguları ve venöz Doppler ultrason ile saptanan reflü/obstrüksiyon haritasına göre kişiye özel yapılır. Ayrıca hastalığın günlük yaşamınıza etkisi (uyku, iş gücü, hareket, sosyal yaşam) da karar sürecinin önemli bir parçasıdır.

Girişimsel tedaviler ne zaman düşünülür?

Çalışmalar, girişimsel tedavilerin yalnızca ileri evrelerde (cilt değişikliği/ülser) değil, sadece varis ve şikâyetleri olan hastalarda da (C2–C3) ağrı–ağırlık gibi semptomları azaltabildiğini ve yaşam kalitesini iyileştirebildiğini göstermiştir. Örneğin REACTIV çalışmasında, semptomatik ve komplike olmayan varisi olan hastalarda cerrahi tedavinin ilk iki yılda yaşam kalitesi skorlarında konservatif yaklaşıma (yaşam tarzı + kompresyon) göre daha belirgin iyileşme sağladığı bildirilmiştir.

Sık Sorulan Sorular

  • Varis, venöz yetmezliğin (toplardamar kapak yetersizliğinin) en sık görülen bulgularındandır. Venöz yetmezlik; bacaklarda ağırlık, ağrı, şişlik ve zamanla cilt değişiklikleri/ülser gibi daha ileri sorunlara yol açabilen daha geniş bir tablodur.

  • Genetik yatkınlık, uzun süre ayakta kalma, gebelik, kilo artışı, yaşla birlikte kapakçıkların zayıflaması, hormonal etkiler ve bazı meslekler riski artırabilir. Daha önce pıhtı (DVT) geçirmiş hastalarda “sekonder” venöz yetmezlik görülebilir.

  • Gün sonunda artan bacaklarda ağırlık/dolgunluk, sızlama, yanma, ayak bileğinde şişlik, gece krampları, kaşıntı, huzursuzluk ve görünür varisler tipiktir.

    Şikâyetlerin yürüyüşle veya bacakları yukarı kaldırınca azalması sık görülür.

  • Tedavi planı için çoğu zaman evet. Çünkü hangi damarda reflü/obstrüksiyon olduğunu en iyi venöz Doppler gösterir. “Hangi yöntem uygun?” sorusunun cevabı Doppler bulgusuna göre kişiselleşir.

  • Genellikle kroniktir; şikâyetler dalgalanabilir ama altta yatan reflü devam edebilir.

  • Evet; özellikle ağrı-ağırlık-ödem gibi şikâyetlerde faydalıdır ve ülser riskini azaltmaya yardımcı olabilir. En önemli nokta, doğru ölçü ve uygun basınç sınıfının seçilmesi ve düzenli kullanımdır.

  • Evreye ve tedavi planına göre değişir; doğru ölçü ve düzenli kullanım önemlidir.

  • Çoğu endovenöz işlemden sonra erken yürüyüş önerilir;

    plan hastaya göre verilir.

  • Hayır. Venoaktif ilaçlar varisi ortadan kaldırmaz; bazı hastalarda ağrı-ağırlık-ödem gibi semptomları azaltmada destek olabilir.

    Temel tedavi; kompresyon, yaşam tarzı düzenlemeleri ve uygun hastada nedene yönelik girişimsel tedavidir.

  • “En iyi yöntem” hastaya ve damarın anatomisine göre değişir. Lazer ve radyofrekans (termal ablasyon) sık kullanılan, etkin yöntemlerdir. Yapıştırıcı ve diğer teknikler bazı hastalarda avantaj sağlayabilir.

    Karar; Doppler bulguları, damar çapı, cilt bulguları, daha önce işlem öyküsü ve risk profilinize göre verilir.

  • Köpük skleroterapi, damar içine verilen ilaçla varisli damarın kapatılmasını hedefleyen bir yöntemdir. Daha küçük yan dallarda veya bazı seçilmiş ana damar olgularında uygulanabilir. Uygunluk, Doppler ile damarın tipi ve akım özelliklerine göre değerlendirilir.

  • Çoğu endovenöz işlemde işlem süresi kısadır ve lokal anestezi ile yapılabilir. Ağrı genellikle hafif-orta düzeydedir ve kısa sürer. Bazı durumlarda sedasyon/ek anestezi seçenekleri hastaya göre planlanabilir.

  • Genellikle aynı gün yürüyüş önerilir. Masa başı işlere dönüş çoğu hastada kısa sürede mümkündür; ağır efor/uzun ayakta kalma gerektiren işler için süre kişiye ve yapılan işleme göre değişir. Doktorunuz işlem sonrası planı size özel verir.

  • Evet, tekrarlayabilir. Venöz hastalık kronik bir durumdur; yeni damarlarda zamanla reflü gelişebilir. Düzenli takip, kilo kontrolü, hareket, uzun süre sabit kalmama ve gerekli hastalarda kompresyon kullanımı nüks riskini azaltmaya yardımcı olur.

    • Varisten aktif kanama

    • Ani gelişen tek bacak şişliği ve ağrısı (pıhtı şüphesi)

    • Bacakta hızla artan kızarıklık, ısı artışı, hassasiyet (tromboflebit/enfeksiyon şüphesi)

    • Açık yara (ülser) ve çevresinde kötü koku/akıntı, ateş

    Bu durumlarda gecikmeden değerlendirme gerekir.

Randevunuza gelirken

Varsa şu belgeler değerlendirmeyi hızlandırır:

  • Daha önce yapılmış venöz Doppler raporu

  • Kullandığınız ilaçlar listesi

  • Şikâyetlerin süresi ve gün içindeki değişimi (şişlik/ ağrı ne zaman artıyor?)

Son güncelleme: Şubat 2026