Kalp Yetersizliği: Belirtiler, Tanı ve Tedavi Seçenekleri

Bu sayfa, kalp yetersizliği tanısı almış hastalar, bu hastalıktan şüphelenen kişiler ve hasta yakınları için hazırlanmıştır.

Amaç; kalp yetersizliğinin ne olduğunu, nasıl tanındığını, hangi tedavi seçeneklerinin bulunduğunu ve günlük yaşamda nelere dikkat edilmesi gerektiğini anlaşılır bir dille açıklamaktır.

Kalp yetersizliği, düzenli izlem ve doğru tedavi gerektiren ciddi ama yönetilebilir bir hastalıktır. Güncel yaklaşımda amaç yalnızca semptomları hafifletmek değil; hastane yatışlarını, ilerlemeyi ve ölüm riskini azaltmaktır. Özellikle uygun hastalarda dörtlü medikal tedavi, modern kalp yetersizliği yönetiminin temel taşlarından biridir.

Kalp yetersizliği tedavisi, hastalığın nedenine, ejeksiyon fraksiyonuna, semptomların şiddetine ve hastanın genel durumuna göre planlanır. Tedavi çoğu zaman birkaç başlıktan oluşur: ilaç tedavisi, gerekli hastalarda cihaz tedavileri, altta yatan nedenin düzeltilmesi ve ileri evre hastalarda özel destek tedavileri.

Kalp yetersizliği nedir?

Kalp yetersizliği, kalbin vücudun ihtiyaç duyduğu kanı yeterli şekilde pompalayamaması ya da bunu ancak artmış dolum basınçları ile gerçekleştirebilmesi durumudur. Bu, kalbin tamamen durduğu anlamına gelmez. Asıl sorun, kalbin pompa işlevinin zayıflaması veya sertleşmesi nedeniyle yeterli dolaşımı sürdürememesidir.

Kalp yetersizliği zaman içinde ilerleyebilen bir hastalıktır. Bazı dönemlerde yakınmalar hafif olabilir; bazı dönemlerde ise nefes darlığı, sıvı birikimi ve hastane yatışı gerektiren kötüleşmeler ortaya çıkabilir. Sunumunuzda da vurgulandığı gibi, kalp yetersizliği çoğu zaman ilerleyici bir klinik süreçtir.

Kalp yetersizliği tanımı ve sınıflaması, 2021 yılında uluslararası uzmanlar tarafından güncellenmiştir.

Kalp yetersizliğinin belirtileri nelerdir?

Kalp yetersizliğinde en sık görülen belirtiler şunlardır:

  • Nefes darlığı

  • Efor kapasitesinde azalma

  • Çabuk yorulma

  • Bacaklarda, ayaklarda veya karında şişlik

  • Gece nefes darlığı ile uyanma

  • Yatınca nefes darlığının artması

  • Çarpıntı

  • Halsizlik

  • İştahsızlık

  • Kilo artışı veya sıvı tutulumu

Bu belirtiler her hastada aynı olmayabilir. Bazı hastalarda ödem ön planda olurken, bazılarında eforla nefes darlığı baskın olabilir.

Kalp yetersizliği neden olur?

Kalp yetersizliğine yol açabilecek başlıca nedenler şunlardır:

  • Koroner arter hastalığı ve geçirilmiş kalp krizi

  • Uzun süreli yüksek tansiyon

  • Kalp kapak hastalıkları

  • Kardiyomiyopatiler

  • Ritim bozuklukları

  • Doğuştan kalp hastalıkları

  • Enfeksiyonlar veya miyokardit

  • Bazı toksik etkiler ve ilaçlar

  • İleri evre akciğer hastalıkları ile ilişkili kalp yüklenmesi

Bazı hastalarda tek neden vardır, bazılarında ise birden fazla faktör birlikte rol oynar.

Kalp yetersizliği nasıl değerlendirilir?

Kalp yetersizliği tanısı yalnızca şikâyetlerle konulmaz. Klinik değerlendirme, görüntüleme ve laboratuvar bulguları birlikte ele alınır. Sunumunuzda öne çıkan temel değerlendirme başlıkları şunlardır:

    • Akciğer grafisi

    • Ekokardiyografi

    • Gerekli hastalarda sağ kalp kateterizasyonu ve pulmoner arter kateteri

    • EF düşüklüğü

    • Kalp boşluklarında genişleme

    • Sol ventrikül hipertrofisi

    • Ciddi kapak darlığı veya yetersizliği

    • NT-proBNP

    • BNP

Kalp Ekibi buluşmaları ve konsey kararları

EF nedir?

EF, yani ejeksiyon fraksiyonu, kalbin her kasılmada sol ventriküldeki kanın ne kadarını aort damarına atabildiğini gösteren bir ölçümdür. Ancak kalp yetersizliği yalnızca EF sayısına indirgenemez. Bazı hastalarda EF belirgin düşüktür, bazı hastalarda ise EF korunmuş görünse bile kalp gevşeme bozukluğu ve dolum basınçları nedeniyle ciddi yakınmalar olabilir.

Kalp yetersizliği tipleri nelerdir?

Günümüzde kalp yetersizliği üç grupta ele alınmaktadır:

  • Ejeksiyon fraksiyonunun azaldığı kalp yetersizliğidir. Güncel ilaç tedavilerinin en güçlü kanıtı bu gruptadır. Sunumunuzda dörtlü medikal tedavi yaklaşımı özellikle bu grup için vurgulanmıştır.

  • Hafif derecede azalmış ejeksiyon fraksiyonlu kalp yetersizliğidir. Son yıllarda bu grup için de daha güçlü kanıta dayalı tedaviler oluşmuştur.

  • Ejeksiyon fraksiyonunun korunmuş olduğu kalp yetersizliği grubudur. Geçmişte tedavi seçenekleri sınırlıyken, günümüzde bu alanda da daha güçlü veri oluşmaktadır.

Kalp yetersizliğinde tedavinin amacı nedir?

Tedavide amaç yalnızca nefes darlığını azaltmak değildir. Esas hedefler:

  • Şikâyetleri azaltmak

  • Hastane yatışlarını azaltmak

  • Yaşam kalitesini artırmak

  • Kalbin iş yükünü azaltmak

  • Hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak

  • Yaşam süresini uzatmak

  • İleri evre kalp yetersizliğine geçişi geciktirmektir.

Özellikle HFrEF hastalarında güncel yaklaşım, birbirini tamamlayan temel ilaç gruplarının birlikte kullanılmasıdır. Bu yaklaşımın temel taşları şunlardır:

  • ARNI

    Bu grup, kalp yetersizliği nedeniyle hastaneye yatış ve kardiyovasküler olay riskini azaltmak amacıyla kullanılan temel tedavilerden biridir. Uygun hastalarda, önceki bazı klasik tedavilerin yerine tercih edilebilir.

  • Beta bloker

    Kalbin hızını ve iş yükünü azaltır. Uzun dönemde kalbin daha verimli çalışmasına katkı sağlar ve yaşam süresi üzerinde olumlu etkileri olabilir.

  • MRA

    Bu grup, vücutta zararlı hormonal aktivasyonun etkilerini azaltmaya yardımcı olur. Özellikle uygun hastalarda hastane yatışı ve kötüleşme riskini düşürmeye katkı sağlar.

  • SGLT2 inhibitörü

    Başlangıçta diyabet tedavisiyle ilişkilendirilmiş olsalar da günümüzde kalp yetersizliği tedavisinde de önemli bir yer edinmişlerdir. Uygun hastalarda kalp ve böbrek koruyucu etkiler sağlayabilirler.

    Seçilmiş hastalarda ek ilaçlar

  • Diüretikler

    Özellikle bacaklarda şişlik, akciğerde sıvı birikimi ve nefes darlığı gibi konjesyon bulguları varsa rahatlatıcı etki sağlar.

  • İvabradin

    Kalp hızı yüksek seyreden ve seçilmiş bazı hastalarda, mevcut tedaviye ek olarak düşünülebilir.

  • Digoksin

    Digoksin günümüzde ilk basamak temel tedavilerden biri değildir; ancak bazı seçilmiş hastalarda, özellikle yakınmalar ve hastane yatışları devam ediyorsa ek tedavi olarak değerlendirilebilir.

  • Vericiguat

    Yakın dönemde kötüleşme yaşamış bazı hastalarda gündeme gelebilen ek bir tedavi seçeneğidir.

  • Hidralazin / izosorbid dinitrat

    Bazı özel hasta gruplarında veya standart tedavilerin yeterince kullanılamadığı durumlarda tercih edilebilir.

Bazı hastalarda bunlara ek olarak diüretikler, ivabradin, hidralazin/izosorbid dinitrat, digoksin veya vericiguat gibi ilaçlar da kullanılabilir.

Bu tedaviler, uygun hastalarda yalnızca yakınmaları azaltmakla kalmaz; aynı zamanda kalp yetersizliği nedeniyle hastaneye yatışı ve kardiyovasküler ölümü azaltmayı hedefler. Günümüzde önerilen dörtlü tedavi stratejisinin belirgin klinik yarar sağladığı vurgulanmaktadır.

Diğer tedavi seçenekleri

  • Koroner arter hastalığı varsa uygun revaskülarizasyon

  • Kapak hastalığı varsa girişimsel veya cerrahi düzeltme

  • Hipertansiyon kontrolü

  • Ritim bozukluğu tedavisi ve kalp pili benzeri özel cihazlar (CRT, ICD)

  • Gerekli hastalarda ventrikül destek cihazı veya ileri destek tedavileri

  • Kalp Nakli

Cihaz tedavileri

CRT nedir?

Kardiyak resenkronizasyon tedavisi (CRT), kalbin iki karıncığının daha uyumlu ve eş zamanlı kasılmasını sağlamayı amaçlayan özel bir cihaz tedavisidir. Uygun hastalarda kalbin pompa verimini artırabilir, nefes darlığını azaltabilir ve yaşam kalitesine katkı sağlayabilir.

ICD nedir?

İmplante edilebilir kardiyoverter-defibrilatör (ICD), hayatı tehdit eden ciddi ritim bozukluklarını tanıyıp gerektiğinde müdahale eden bir cihazdır. Seçilmiş hastalarda ani ritim kaynaklı kayıplara karşı koruyucu olabilir.

Her hastaya gerekli midir?

Hayır. CRT ve ICD her hastaya uygulanmaz. Karar verilirken ejeksiyon fraksiyonu, EKG özellikleri, ritim durumu, semptomların şiddeti ve mevcut ilaç tedavisine rağmen süren riskler birlikte değerlendirilir.

İleri evre tedaviler

Bazı hastalarda, en iyi medikal ve cihaz tedavisine rağmen hastalık ilerleyebilir. Bu durumda ileri kalp yetersizliği yaklaşımı gerekir.

Ventrikül destek cihazları

Bazı ileri evre hastalarda, kalbin pompalama görevine destek olan mekanik cihazlar kullanılabilir.

Kalp nakli

Uygun seçilmiş ileri evre hastalarda kalp nakli, yaşam süresi ve yaşam kalitesi açısından önemli bir seçenek olabilir.

Günlük yaşamda nelere dikkat edilmeli?

Kalp yetersizliği tedavisi yalnızca ilaçlardan ibaret değildir. Günlük yaşam yönetimi de en az tedavi kadar önemlidir.

  • İlaçlar düzenli kullanılmalıdır

  • Tuz tüketimi azaltılmalıdır

  • Her gün kilo takibi yapılmalıdır

  • Nefes darlığı ve ödem yakından izlenmelidir

  • Doktorunuz önerdiyse sıvı alımına dikkat edilmelidir

  • Tansiyon ve nabız takibi yararlı olabilir

  • Sigara kullanılmamalıdır

  • Egzersiz ve fiziksel aktivite, hekimin önerisine göre planlanmalıdır

Hangi durumda doktora başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlarda değerlendirme gerekir:

  • Kısa sürede belirgin kilo artışı

  • Artan nefes darlığı

  • Gece nefes darlığı ile uyanma

  • Bacaklarda belirgin şişlik

  • Bayılma veya ciddi baş dönmesi

  • Göğüs ağrısı

  • Çok düşük tansiyon

  • Nabızda belirgin düzensizlik veya aşırı hızlanma

  • İdrar miktarında belirgin azalma

Sık Sorulan Sorular

  • Nedene bağlı olarak bazı hastalarda belirgin düzelme görülebilir. Bazı hastalarda ise hastalık kronik seyreder. Ancak doğru tedavi ile semptomlar ve riskler anlamlı biçimde azaltılabilir.

  • Hayır. Kalbin pompa işlevinin bozulduğu anlamına gelir; kalbin tamamen durduğu anlamına gelmez.

  • Hayır. Bazı hastalarda ejeksiyon fraksiyonu düşükken, bazılarında korunmuş olabilir.

  • Çoğu hastada tedavi uzun sürelidir. İlaçların azaltılması veya kesilmesi yalnızca doktor önerisiyle yapılmalıdır.

  • Hayır. Tedavinin amacı sadece yakınmaları azaltmak değil, kötüleşmeyi ve hastane yatışını da önlemektir.

  • Hayır. CRT veya ICD gibi cihazlar yalnızca uygun seçilmiş hastalarda düşünülür.

Kaynaklar

2022 AHA/ACC/HFSA Guideline for the Management of Heart Failure: A Report of the American College of Cardiology/American Heart Association Joint Committee on Clinical Practice Guidelines.

Heidenreich PA, Bozkurt B, Aguilar D, Allen LA, Byun JJ, Colvin MM, Deswal A, Drazner MH, Dunlay SM, Evers LR, Fang JC, Fedson SE, Fonarow GC, Hayek SS, Hernandez AF, Khazanie P, Kittleson MM, Lee CS, Link MS, Milano CA, Nnacheta LC, Sandhu AT, Stevenson LW, Vardeny O, Vest AR, Yancy CW; ACC/AHA Joint Committee Members.

Circulation. 2022 May 3;145(18):e895-e1032.

doi: 10.1161/CIR.0000000000001063. Epub 2022 Apr 1.

PMID: 35363499

Universal definition and classification of heart failure.

Bozkurt B, Coats AJS, Tsutsui H, ve ark. Journal of Cardiac Failure. 2021 Apr;27(4):387-413.

doi: 10.1016/j.cardfail.2021.01.022

2019 ACC/AHA guideline on the primary prevention of cardiovascular disease: a report of the American College of Cardiology/American Heart Association Task Force on Clinical Practice Guidelines.

Arnett DK, Blumenthal RS, Albert MA, et al. Circulation. 2019;140:e596–e646.

2013 ACCF/AHA guideline for the management of heart failure: a report of the American College of Cardiology Foundation/American Heart Association Task Force on Practice Guidelines.

Yancy CW, Jessup M, Bozkurt B, et al. Circulation. 2013;128:e240–e327.