Çıkan Aort Anevrizması – Ne Zaman Ameliyat?

Bu web sayfası, ekokardiyografi (EKO), BT anjiyografi veya MR ile çıkan aortta genişleme/anevrizma saptanan hastalar ve yakınları için hazırlanmıştır.

Amacımız; çıkan aort anevrizmasının ne anlama geldiğini, hangi durumlarda yakın takip gerektiğini, ne zaman müdahale planlandığını ve cerrahi seçenekleri anlaşılır bir dille özetlemektir. Aşağıdaki şema aortun ana segmentlerini göstermektedir. Aort kökü, çıkan aort, arkus aorta, inen torakal aort ve abdominal aortun supra-renal ve infra-renal segmentleri.

Çıkan (asandan) aort anevrizması nedir?

Çıkan aort, kalpten çıkan ana atar-damarın ilk bölümüdür.

Bu damarın çapı belirli bir eşik üzerinde genişlediğinde “anevrizma” olarak adlandırılır.

Aort anevrizması çoğu zaman sinsi ilerler; ancak belirli çaplarda ve belirli risk gruplarında yırtılma (diseksiyon) veya rüptür (patlama) riski artmaktadır.

Bu nedenle tanı konduğunda, aort çapı + aort büyüme hızı + aort kapağının bütünlüğü + genetik zemin + eşlik eden bulgular birlikte her hastaya özel değerlendirilir.

Normalde aort kapak, aort kökü, sağ ve sol koroner arter ağızları ve çıkan aortun görünümü. “AÜTF Arşivimizden”

Çıkan aort anevrizmasında temel hedef:

  • Diseksiyon/rüptür gibi acil ve hayati risk taşıyan olayları önlemek,

  • Eşlik eden aort kapak hastalığı varsa aynı seansta düzeltmek,

  • Hastayı gereksiz erken cerrahiden kaçınarak, doğru zamanda güvenli şekilde tedavi etmektir.

    Takip planı

  • Çıkan aort çapı, aort çapı büyüme hızı ve risk profiline göre kişiselleştirilir.

  • Aynı görüntüleme yöntemiyle (tercihen aynı merkez/benzer ölçüm düzlemleriyle) karşılaştırma yapılması önemlidir.

  • Çap sınır değerlere yaklaştıkça veya büyüme eğilimi saptandıkça takip aralığı kısaltılır.

2016, Türk Kalp Damar Cerrahisi Derneği (TKDCD),

“İçinizdeki Balon” Farkındalık Projesi

Aort Rüptürü Nedir? Neden Önemlidir?

Aort rüptürü, aort damar duvarının bütünlüğünün bozulması ve damarın dışına kanama olmasıdır. Genellikle hayatı tehdit eden acil bir durumdur. Çoğu zaman altta yatan anevrizma (damarın genişlemesi) veya aort diseksiyonu (damar duvarı katları arasında yırtılma) zemininde gelişebilir.

Amaç; bu tablo oluşmadan önce riskli hastaları doğru zamanda müdahale ile korumaktır.

Hangi Belirtiler Aort Rüptürü / Diseksiyonu Açısından Alarm Kabul Edilir?

  • Bazen sırta, boyuna veya karına yayılabilir.

    Ağrı, yırtılır, bıçak saplanır, koparır tarzda tarif edilebilir.

  • Terleme, bulantı-kusma ile birlikte gözlenebilir.

  • Ciddi halsizlik veya şok tablosu ile gözlenebilir.

  • Konuşma bozukluğu, kol/bacak güçsüzlüğü, görme kaybı gibi

  • Ani soğukluk veya ağrı (dolaşım bozukluğu)

  • özellikle riskli hastada

Bu belirtiler başka hastalıklarda da görülebilir; ancak aort anevrizması/diseksiyonu riski olan hastada ciddiyetle değerlendirilmelidir.

Aort anevrizmalı bir hastada yukarıdaki bulgulardan biri varsa gecikmeden 112 / acil servis başvurusu gerekir.

Kimler Daha Yüksek Risk Grubundadır?

Çıkan aort anevrizması olanlar (çap arttıkça risk artar)

Kontrolsüz hipertansiyon

Biküspit aort kapak ile ilişkili aort genişlemesi

Bağ dokusu hastalıkları (Marfan, Loeys–Dietz vb.)

Ailede aort diseksiyonu/ani aort olayı öyküsü

Daha önce aort cerrahisi geçiren veya aort duvarı hastalığı bilinen hastalar

Çıkan aort anevrizması tanısı alındığında takip ve cerrahi karar hastanın çapı, büyüme hızı, risk faktörleri ve eşlik eden kapak/koroner problemleri ile birlikte belirlenir.

Rüptür riski nasıl azaltılır? Koruyucu yaklaşımlar nelerdir?

Rüptür/diseksiyon riski, birçok hastada takip ve doğru zamanlama ile azaltılabilir. En etkili basamaklar şunlardır:

  • Tansiyonun çok iyi kontrolü (en kritik koruyucu adım)

  • Düzenli görüntüleme ile aort çapının ve büyüme hızının izlenmesi

  • Sigara ve tütün ürünlerinin mutlaka bırakılması

  • Hekiminizin önerisine göre ağır kaldırma/ani zorlayıcı eforlardan kaçınma

  • Kolesterol/diyabet gibi risklerin kontrolü

  • Kabızlıktan kaçınma: Ikınma (Valsalva) kısa sürede kan basıncını yükseltebilir. Bu nedenle yeterli sıvı (hekim kısıtlamadıysa), liften zengin beslenme, düzenli hareket ve yürüyüş, tuvalet ihtiyacını ertelememek önerilir. Kabızlık yapabilen ilaçlar (demir, opioidler, bazı antidepresanlar vb.) kullanılıyorsa önleyici plan hekimle yapılmalıdır.

  • Riskli eşiklere ulaşıldığında, gecikmeden planlı cerrahi/tedavi değerlendirmesi

    Kısa mesaj: Hedef, acil bir tablo oluşmadan önce doğru hastayı doğru zamanda tedavi ederek riski azaltmaktır.

Çıkan Aort Anevrizmasında Cerrahi Tedavi

Çıkan aort anevrizmasının cerrahi tedavisindeki temel hedef, aort diseksiyonu veya rüptür gelişmeden önce riskli aort segmentini güvenli şekilde onarmaktır.

Cerrahi karar; aort çapı, büyüme hızı, semptom varlığı, aort kapağı hastalığı, genetik/ailesel risk ve eşlik eden işlemler (ör. aort kapak veya koroner cerrahisi) birlikte değerlendirilerek verilir.

Amerika ve Avrupa güncel kılavuzlarına göre çıkan aort (kök veya tübüler/asendan segment) anevrizmasında, triküspit (TAV) veya biküspit (BAV) aort kapakla birlikte genel eşik olarak maksimum çap ≥55 mm olduğunda elektif cerrahi önerilir.

EACTS/STS 2024 kılavuzu, düşük cerrahi riskli hastalarda ve genişlemenin ağırlıklı olarak “çıkan aort fenotip” (kökten çok tübüler çıkan aort baskın) olduğu durumda, TAV veya BAV fark etmeksizin cerrahinin >52 mm çapta düşünülmesini (Klas IIa) önermektedir. Bu, daha erken ve planlı müdahaleyle akut olay riskini azaltma yaklaşımının bir yansımasıdır.

EACTS/STS 2024, düşük cerrahi riskli çıkan aort fenotip BAV hastalarında ≥50 mm çapta cerrahiyi; bazı ek riskler varsa (örn; genç yaş, kısa boy, aort uzunluğu artışı, hızlı büyüme, ailede akut aort sendromu, koarktasyon, dirençli hipertansiyon, eş zamanlı başka kalp cerrahisi ihtiyacı vb.) düşünmeyi önerir.

EACTS/STS 2024’e göre, aort kapak cerrahisi planlanan hastalarda kök/asendan aort çapı ≥45 mm ise, aynı seansta aort cerrahisi düşünülebilir (Class IIa). Bu yaklaşım, ikinci bir ameliyat ihtiyacını azaltma hedefiyle değerlendirilir.

Kısa sürede belirgin büyüme saptanması, çap tek başına “sınırda” olsa bile cerrahi zamanlamasını öne çekebilir. EACTS/STS 2024’te >3 mm/yıl büyüme, özellikle BAV-çıkan aort fenotip grubunda daha erken cerrahi değerlendirmeyi destekleyen risk öğelerinden biri olarak yer alır.

Cerrahi kararlarında özet güncel kılavuz önerileri

Hangi ameliyat teknikleri uygulanır?

Anevrizmanın yerleşimine ve kapağın durumuna göre cerrahi seçenekler değişir:

  • Kapak normalse ve sorun esas olarak çıkan aort segmentindeyse uygulanır.

  • Aort kökü genişlemişse veya kapak hastalığı eşlik ediyorsa uygulanır.

  • Kapak dokusu uygunsa, kapağı koruyarak aort kökü onarımı yapılabilir (özellikle genç hastada avantajlı olabilir).

  • Kapak korunamayacak durumdaysa aort kökü ve aort kapak birlikte değiştirilir.

  • Anevrizma arkus aortaya uzanıyorsa plan buna göre genişletilebilir.